اگر برای کنکور آماده میشوید، برنامه ریزی کنکور باید مشخص کند چه درسهایی را، در چه زمانی، با چه اولویتی و با چه روشی مطالعه کنید. یک برنامه خوب فقط تقسیم کردن ساعتهای روز بین درسها نیست؛ باید مطالعه، یادگیری، تست و تمرین، مرور، آزمون و تحلیل عملکرد را در کنار هم قرار دهد.
آشنایی بیشتر با مطالعه برنامهریزی درسی برای همه پایهها
در این مقاله، اصول برنامه ریزی کنکور برای تمام رشتهها یعنی تجربی، ریاضی و انسانی را بررسی میکنیم و نمونهای از جدول برنامهریزی روزانه و هفتگی را هم میبینیم.
فهرست مطالب
برنامه ریزی کنکور را از کجا شروع کنیم؟
قبل از اینکه یک جدول برنامهریزی طراحی کنید، باید بدانید قرار است این جدول چه مشکلی را حل کند. برنامهای که بدون شناخت وضعیت درسی، زمان آزاد و حجم مطالب نوشته شود، معمولاً بعد از چند روز کنار گذاشته میشود.
برای شروع، چهار مورد را مشخص کنید:
۱. هدف خود را مشخص کنید
هدف برنامهریزی فقط تعیین یک رشته یا دانشگاه نیست. بهتر است بدانید برای رسیدن به هدف خود، در هر درس چه سطحی از عملکرد را دنبال میکنید.
هدف مشخص کمک میکند زمان مطالعه را منطقیتر بین درسها تقسیم کنید.
۲. وضعیت فعلی خود را بررسی کنید
مشخص کنید:
کدام مباحث را مطالعه کردهاید؟
کدام مباحث هنوز شروع نشدهاند؟
در چه درسهایی ضعف بیشتری دارید؟
در کدام درسها سرعت یادگیری شما بیشتر است؟
وضعیت تستزنی و مرور شما چگونه است؟
برنامه باید بر اساس وضعیت واقعی شما نوشته شود، نه بر اساس برنامهای که برای یک دانشآموز فرضی مناسب است.
۳. زمان واقعی خود را مشخص کنید
قرار نیست تمام ساعتهای روز را مطالعه کنید. ابتدا مدرسه، کلاس، رفتوآمد، استراحت و سایر کارهای ثابت را مشخص کنید و سپس زمان قابل استفاده برای مطالعه را به دست آورید.
برنامهای که بیشتر از ظرفیت واقعی شما کار تعیین کند، حتی اگر روی کاغذ کامل باشد، برنامه قابل اجرایی نیست.
۴. حجم مطالب را مشخص کنید
بعد از مشخص کردن زمان، باید بدانید در این بازه چه مقدار مطلب قرار است مطالعه شود.
برای مثال، به جای نوشتن:
شنبه: ریاضی
بهتر است بنویسید:
شنبه: ریاضی ـ مبحث مشخص ـ مطالعه + حل تمرین + تست
هرچه وظیفه دقیقتر باشد، اجرای برنامه هم سادهتر میشود.
یک برنامه ریزی خوب برای کنکور چه ویژگیهایی دارد؟
یک برنامه ریزی درسی کنکور مناسب باید چند ویژگی اصلی داشته باشد.
برنامه باید شخصیسازی شده باشد
برنامهای که برای یک دانشآموز تجربی با پایه قوی نوشته شده، لزوماً برای یک دانشآموز تجربی با پایه ضعیف مناسب نیست.
حتی دو دانشآموز در یک رشته نیز ممکن است به برنامههای متفاوتی نیاز داشته باشند.
برنامه باید قابل اجرا باشد
تعداد زیاد ساعت مطالعه بهتنهایی نشانه برنامه خوب نیست.
مهم این است که حجم کار تعیینشده با زمان و توان واقعی شما هماهنگ باشد و بتوانید آن را در طول هفته اجرا کنید.
برنامه باید مرور داشته باشد
مطالعه یکباره مطالب کافی نیست. مرور باید از ابتدا در برنامه قرار بگیرد تا مطالب مطالعهشده دوباره بررسی شوند.
تست و تمرین باید بخشی از برنامه باشند
تستزنی نباید فقط به روزهای نزدیک آزمون یا ماههای پایانی موکول شود.
نوع تست نیز میتواند متفاوت باشد:
- تست آموزشی برای یادگیری
- تست تمرینی برای تثبیت
- تست زماندار برای سنجش سرعت و مدیریت زمان
برنامه باید قابل اصلاح باشد
اگر یک روز نتوانستید برنامه را کامل اجرا کنید، نباید کل برنامه هفته را کنار بگذارید.
برنامه باید امکان جابهجایی و اصلاح داشته باشد.
برنامه روزانه کنکور چگونه نوشته میشود؟
در برنامه روزانه کنکور بهتر است به جای مشخص کردن تعداد زیادی فعالیت، چند کار مشخص و قابل اندازهگیری تعیین شود.
برای مثال:
بازه | درس | فعالیت |
نوبت اول | ریاضی | مطالعه مبحث + تمرین |
نوبت دوم | زیست | مطالعه + تست آموزشی |
نوبت سوم | ادبیات | مرور + تست |
نوبت چهارم | فیزیک | تست و بررسی پاسخها |
این ساختار فقط یک نمونه است و تعداد نوبتها باید با شرایط هر دانشآموز تنظیم شود.
نکته مهم این است که برنامه روزانه را با وظیفه مشخص بنویسید، نه فقط با نام درس.
برنامه هفتگی کنکور؛ پایه اصلی اجرای برنامه
برنامه روزانه زمانی کاربردیتر میشود که در یک برنامه هفتگی کنکور قرار بگیرد.
برنامه هفتگی به شما نشان میدهد که در پایان هفته آیا همه درسها به اندازه کافی پوشش داده شدهاند یا خیر.
یک نمونه ساده:
روز | درسهای اصلی | نوع فعالیت |
شنبه | ریاضی، زیست | مطالعه + تمرین |
یکشنبه | فیزیک، ادبیات | مطالعه + تست |
دوشنبه | شیمی، عربی | مطالعه + تست |
سهشنبه | ریاضی، زیست | تست + مرور |
چهارشنبه | فیزیک، شیمی | تست + تمرین |
پنجشنبه | دروس مختلف | مرور + تست |
جمعه | مباحث هفته | آزمون + تحلیل |
این جدول نمونه است و نباید بدون تغییر برای همه دانشآموزان استفاده شود.
برنامه بلندمدت کنکور را چگونه تنظیم کنیم؟
برنامه بلندمدت مشخص میکند از شروع مطالعه تا دوره جمعبندی، هر مرحله چه هدفی دارد.
بهطور کلی میتوان مسیر را به این شکل تقسیم کرد:
مرحله | تمرکز اصلی |
شروع مطالعه | تعیین وضعیت و ساختن عادت مطالعه |
مطالعه و آموزش | یادگیری مباحث و حل تمرین |
تثبیت | تست بیشتر و مرور مباحث قبلی |
آزمون و ارزیابی | سنجش آموختهها و شناسایی نقاط ضعف |
جمعبندی | مرور هدفمند و تست ترکیبی |
دوره پایانی | مرور، آزمون و مدیریت زمان |
مدت هر مرحله برای همه یکسان نیست و به زمان باقیمانده، سطح علمی و میزان پیشرفت دانشآموز بستگی دارد.
برنامه ریزی کنکور بر اساس آزمونهای آزمایشی
برنامه ریزی کنکور بر اساس آزمونهای آزمایشی
اگر در آزمون آزمایشی شرکت میکنید، برنامه مطالعه نباید جدا از محدوده آزمون باشد.
یک چرخه ساده میتواند اینطور باشد:
آزمون → تحلیل → شناسایی نقاط ضعف → مطالعه و تمرین → تست → مرور → آزمون بعدی
در این حالت، آزمون فقط یک امتحان نیست؛ نتیجه آن باید در برنامه هفتههای بعدی اثر بگذارد.
برای آشنایی بیشتر با این موضوع، میتوانید نحوه تحلیل آزمون آزمایشی را بخوانید.
برنامه راهبردی آزمون چه کمکی میکند؟
اگر آزمون آزمایشی شما برنامه راهبردی دارد، میتوانید آن را به نقشه کلی مطالعه تبدیل کنید.
به این ترتیب، ابتدا محدوده مباحث آزمون مشخص میشود و سپس آن محدوده در برنامههای هفتگی و روزانه تقسیم میشود.
اما نباید صرفاً به خاطر رسیدن به محدوده آزمون، مباحثی را که هنوز به تمرین یا مرور بیشتری نیاز دارند کنار بگذارید. نتیجه تحلیل آزمون نیز باید در برنامه شما لحاظ شود.
برنامه ریزی کنکور برای رشته تجربی
در برنامه ریزی کنکور تجربی باید بین درسهای مختلف تعادل برقرار شود.
بهتر است برنامه فقط بر درسهایی که به آنها علاقه دارید یا در آنها قوی هستید متمرکز نباشد. درسهای ضعیف نیز باید در طول هفته سهم مشخصی داشته باشند.
برای درسهای محاسباتی، حل تمرین و تست اهمیت زیادی دارد و برای درسهای مفهومی و حفظی، مطالعه دقیق و مرور باید در کنار تست قرار بگیرد.
در برنامه تجربی، فعالیت هر درس را مشخص کنید؛ مثلاً:
- زیست: مطالعه + تست + مرور
- شیمی: آموزش + تمرین + تست
- فیزیک: آموزش + حل مسئله + تست
- ریاضی: آموزش + تمرین + تست
برای انتخاب روش مناسب مطالعه هر درس نیز میتوانید از بهترین روش مطالعه برای کنکور استفاده کنید.
برنامه ریزی کنکور برای رشته ریاضی
در برنامه ریزی کنکور ریاضی باید برای درسهای محاسباتی زمان کافی برای حل مسئله و تست در نظر گرفته شود.
فقط خواندن درسنامه یا جزوه به معنای تسلط بر یک مبحث نیست. بخشی از زمان مطالعه باید به حل سؤال اختصاص پیدا کند.
برای مثال، برنامه یک مبحث میتواند شامل این مراحل باشد:
آموزش → حل تمرین → تست آموزشی → بررسی اشتباهات → تست مجدد
این چرخه بهخصوص برای مباحثی که در آنها ضعف دارید اهمیت بیشتری دارد.
برای فیزیک نیز میتوانید روش مطالعه فیزیک برای کنکور را بررسی کنید.
برنامه ریزی کنکور برای رشته انسانی
در برنامه ریزی کنکور انسانی تنوع درسها باعث میشود تقسیمبندی زمان اهمیت زیادی داشته باشد.
بهتر است برنامه فقط به چند درس محدود نشود و در طول هفته، درسهای مختلف به شکل متعادل پوشش داده شوند.
برای هر درس نیز فعالیت مناسب را تعیین کنید؛ برای مثال:
- مطالعه دقیق متن
- خلاصهنویسی در صورت نیاز
- مرور
- حل تست
- بررسی پاسخهای غلط
برای درسهایی که نیاز به مطالعه مفهومی دارند، زمان مطالعه و تست را از هم جدا نکنید؛ تست میتواند بخشی از فرآیند یادگیری و ارزیابی باشد.
برنامه کنکور و امتحانات نهایی را چگونه هماهنگ کنیم؟
برای دانشآموزان مدرسهای، برنامه کنکور نباید جدا از برنامه مدرسه و امتحانات نهایی نوشته شود.
در دورههایی که امتحانات مدرسه اهمیت بیشتری پیدا میکنند، سهم مطالعه تشریحی و تمرینهای مربوط به امتحان باید در برنامه افزایش پیدا کند.
در عین حال، بهتر است ارتباط خود را با تست و مرور کنکوری بهطور کامل قطع نکنید.
بنابراین برنامه میتواند در طول سال تغییر کند؛ اما این تغییر باید مرحلهای و متناسب با اولویتهای همان بازه باشد.
اگر همزمان با مدرسه برای کنکور آماده میشوید، مقاله چگونه در دوران مدرسه برای کنکور درس بخوانیم؟ میتواند مکمل این بخش باشد.
منابع را چگونه وارد برنامه کنکور کنیم؟
یکی از اشتباهات رایج، استفاده همزمان از منابع متعدد است.
قبل از اینکه کتاب یا منبع جدیدی وارد برنامه کنید، مشخص کنید منبع فعلی چه نیازی را پوشش نمیدهد.
بهتر است برای هر درس مشخص باشد:
منبع اصلی → آموزش → تمرین → تست → مرور
اگر هنوز برای انتخاب منابع خود تصمیم نگرفتهاید، میتوانید بهترین منابع کنکور را بررسی کنید.
نمونه جدول برنامه ریزی کنکور
اگر دنبال جدول برنامه ریزی کنکور هستید، بهتر است جدولی انتخاب کنید که فقط ستون «درس» و «ساعت» نداشته باشد.
یک جدول کاربردی میتواند این اطلاعات را در اختیار شما قرار دهد:
روز | بازه زمانی | درس | مبحث | نوع فعالیت | تست/تمرین | وضعیت |
شنبه | نوبت ۱ | ریاضی | مبحث مشخص | آموزش | تمرین | ☐ |
شنبه | نوبت ۲ | زیست | مبحث مشخص | مطالعه | تست آموزشی | ☐ |
یکشنبه | نوبت ۱ | فیزیک | مبحث مشخص | آموزش | تست | ☐ |
یکشنبه | نوبت ۲ | ادبیات | مبحث مشخص | مرور | تست | ☐ |
دوشنبه | نوبت ۱ | شیمی | مبحث مشخص | آموزش | تمرین | ☐ |
دوشنبه | نوبت ۲ | زیست | مبحث قبلی | مرور | تست | ☐ |
این جدول یک نمونه برنامه ریزی کنکور است و قرار نیست همه دانشآموزان دقیقاً از همین ترتیب استفاده کنند. مهمتر از شکل جدول، این است که برنامه با وضعیت واقعی شما هماهنگ باشد.
جدول برنامه ریزی کنکور چه اطلاعاتی داشته باشد؟
حداقل این موارد را مشخص کنید:
- روز و تاریخ
- بازه مطالعه
- نام درس
- مبحث
- نوع فعالیت
- تعداد تست یا تمرین در صورت نیاز
- مرور
- وضعیت انجام کار
با این ساختار، در پایان هفته میتوانید فقط با نگاه کردن به جدول متوجه شوید چه کارهایی انجام شده و چه بخشهایی عقب ماندهاند.
برنامه روزانه بهتر است بر اساس ساعت باشد یا حجم مطالعه؟
پاسخ به شرایط شما بستگی دارد.
در بعضی برنامهها تعیین بازه زمانی مفید است؛ اما فقط نوشتن «۲ ساعت ریاضی» اطلاعات کافی نمیدهد.
بهتر است مشخص کنید در این دو ساعت قرار است چه کاری انجام شود.
مثلاً:
ریاضی ـ مبحث مشخص ـ مطالعه + حل تمرین + تست
به این ترتیب، برنامه هم زمان را مشخص میکند و هم خروجی مورد انتظار را.
اگر از برنامه کنکور عقب افتادیم چه کنیم؟
اول مشخص کنید چرا عقب افتادهاید.
اگر حجم برنامه بیش از توان شما بوده، باید حجم آن اصلاح شود.
اگر یک اتفاق موقت باعث عقبافتادگی شده، لازم نیست تمام برنامه را از ابتدا تغییر دهید.
سه کار انجام دهید:
- کارهای انجامنشده را مشخص کنید.
- مباحث ضروری را از کارهای کماولویت جدا کنید.
- بخشی از برنامه روزهای بعد را برای جبران اختصاص دهید.
قرار نیست برای جبران یک روز، تمام برنامه روزهای بعد را بیش از حد سنگین کنید.
اشتباهات رایج در برنامه ریزی کنکور
برنامهریزی بیش از حد
نوشتن یک جدول بسیار شلوغ باعث نمیشود مطالعه بیشتری انجام شود.
نداشتن زمان مرور
اگر مرور در برنامه نباشد، بخشی از مطالب مطالعهشده بهمرور فراموش میشوند.
تستزدن بدون تحلیل
صرفاً ثبت تعداد تستها کافی نیست. باید اشتباهات و علت آنها نیز بررسی شوند.
تغییر مداوم برنامه
اگر هر چند روز یک برنامه کاملاً جدید بنویسید، ارزیابی عملکرد سخت میشود.
کپی کردن برنامه دیگران
برنامه یک دانشآموز دیگر ممکن است با زمان آزاد، سطح علمی و نقاط ضعف شما هماهنگ نباشد.
توجه نکردن به مدرسه و امتحانات
برای دانشآموزان، برنامه کنکور باید با شرایط مدرسه و امتحانات نیز هماهنگ باشد.
چطور بفهمیم برنامه کنکور ما درست پیش میرود؟
موفقیت برنامه را فقط با تعداد ساعت مطالعه نسنجید.
در پایان هر هفته این موارد را بررسی کنید:
- چه مقدار از برنامه انجام شد؟
- کدام درسها عقب ماندند؟
- کدام مباحث نیاز به مرور دارند؟
- عملکرد تستی در کدام مباحث ضعیفتر بود؟
- چه چیزی باعث عقبافتادگی شد؟
- آیا حجم برنامه با زمان واقعی هماهنگ بود؟
اگر پاسخ این سؤالها را هر هفته بررسی کنید، برنامه شما بهمرور دقیقتر و شخصیتر میشود.
برنامه ریزی کنکور از چه زمانی باید شروع شود؟
برای شروع برنامهریزی لازم نیست منتظر یک تاریخ خاص بمانید.
هرچه زودتر وضعیت فعلی خود را مشخص کنید، زمان بیشتری برای یادگیری، تمرین، مرور و اصلاح نقاط ضعف خواهید داشت.
اگر شروع مطالعه شما به ماه خاصی مثل مهر یا اسفند موکول شده، ساختار برنامه باید متناسب با زمان باقیمانده تغییر کند و نمیتوان یک نسخه ثابت را برای تمام مقاطع سال استفاده کرد.
جمعبندی؛ برنامه ریزی کنکور باید چه مسیری داشته باشد؟
یک برنامه ریزی کنکور کاربردی باید از شناخت وضعیت فعلی شروع شود و به یک برنامه قابل اجرا برای روز و هفته تبدیل شود.
مسیر کلی را میتوان اینطور خلاصه کرد:
ارزیابی وضعیت → تعیین هدف → برنامه بلندمدت → برنامه هفتگی → برنامه روزانه → مطالعه و تست → مرور → آزمون → تحلیل → اصلاح برنامه
این ساختار برای تمام رشتهها قابل استفاده است؛ اما جزئیات برنامه باید با توجه به رشته، سطح درسی، نقاط ضعف و قوت، زمان باقیمانده و شرایط مدرسه یا امتحانات تنظیم شود.
اگر در انتخاب آزمون آزمایشی هم تردید دارید، میتوانید مقایسه آزمونهای آزمایشی را بخوانید.
سوالات متداول درباره برنامه ریزی کنکور
بهترین روش برنامه ریزی کنکور چیست؟
بهترین برنامه، برنامهای است که با وضعیت درسی، زمان واقعی، نقاط ضعف و قوت و هدف دانشآموز هماهنگ باشد و در آن مطالعه، تست، مرور و ارزیابی در کنار هم قرار بگیرند.
برنامه ریزی کنکور برای تجربی، ریاضی و انسانی متفاوت است؟
اصول کلی برنامهریزی در هر سه رشته مشابه است؛ اما نوع درسها، حجم مطالب، نقاط قوت و ضعف دانشآموز و روش مطالعه هر درس باعث میشود جزئیات برنامه متفاوت باشد.
آیا داشتن جدول برنامه ریزی کنکور ضروری است؟
داشتن جدول بهخودیخود باعث پیشرفت نمیشود؛ اما یک جدول مناسب میتواند به مشخص شدن وظایف، پیگیری اجرای برنامه و اصلاح آن کمک کند.
برنامه روزانه کنکور چند ساعت باید باشد؟
عدد ثابتی برای همه وجود ندارد. زمان مطالعه باید بر اساس شرایط فرد، زمان آزاد، سطح درسی و میزان کار مورد نیاز تعیین شود.
اگر از برنامه کنکور عقب افتادیم چه کار کنیم؟
ابتدا علت عقبافتادگی را پیدا کنید، سپس مباحث ضروری را اولویتبندی کنید و برنامه روزهای بعد را با حجم قابل اجرا تنظیم کنید. جبران نباید باعث غیرواقعی شدن برنامه شود.
آیا باید هر روز همه درسها را مطالعه کنیم؟
خیر. لازم نیست همه درسها هر روز در برنامه باشند. مهم این است که در برنامه هفتگی، درسها به شکل متعادل و متناسب با نیاز شما پوشش داده شوند.
برنامه راهبردی آزمون را چطور وارد برنامه شخصی کنیم؟
ابتدا محدوده آزمون را مشخص کنید، سپس مباحث را در برنامه هفتگی تقسیم کنید و در پایان هفته، نتیجه آزمون و تحلیل آن را برای تنظیم برنامه بعدی در نظر بگیرید.
جمعبندی
اگرچه کنکور یک سد و مانع بزرگ برای ورود به دنیای جدید شغلی و تحصیلی دانش آموزان محسوب میشود اما با وجود یک برنامه کنکور هدفمند و راهبردی میتوان برای گذر از این مانع آماده شد. در واقع استفاده از راهنماییها و تجارب مشاورین و برنامه ریزهای کنکور میتوان یک برنامه ریزی درسی کنکور استاندارد در اختیار داوطلبان همه رشتهها قرار داد که مسیر آسان و روشن تری را پیش روی آنها باز میکند و احتمال موفقیت آنها را در کنکور افزایش میدهد.
